Tworzenie książki (wyłącz)
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2007-11. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Miasto Nowy Jork | |||||
|
|||||
 Miasto Nowy Jork |
|||||
| Państwo |  Stany Zjednoczone |
||||
| Stan | Nowy Jork | ||||
| Burmistrz | Michael Bloomberg | ||||
| Powierzchnia | 1250 km²
(786 – ląd, 429 – woda) km² |
||||
| Położenie | 40° 42' N 74° 00' W |
||||
| Wysokość | średnio 6 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2009) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
10 890 527 10,482 os./km² 19,815,988 |
||||
| Nr kierunkowy | 212 | ||||
| Kod pocztowy | 10001-10292 | ||||
| Podział miasta | 5 dzielnic | ||||
| Miasta partnerskie |  Amsterdam (Holandia)
|
||||
|
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
  Miasto Nowy Jork
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
 Miasto Nowy Jork w Wikicytatach |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Nowy Jork lub Miasto Nowy Jork (ang. New York, New York City lub City of New York, oficjalnie The City of New York) – miasto w stanie Nowy Jork, największe pod względem liczby ludności miasto w Stanach Zjednoczonych. "Miasto, które nigdy nie śpi", zwane także "Wielkim Jabłkiem" ("Big Apple"). Leży na wschodnim (atlantyckim) wybrzeżu USA, przy ujściu rzek Hudson i East River do Zatoki Nowojorskiej. Uważany za światowe centrum m.in. reklamowe i medialne (do niedawna także finansowe). W Nowym Jorku mieści się główna siedziba ONZ.
Nowy Jork zaliczany jest do najgęściej zaludnionych miejsc w Stanach Zjednoczonych. Liczba mieszkańców miasta przekracza 8,3 miliona (dane z 2008 roku), powierzchnia wynosi 1214 kilometrów kwadratowych, co daje gęstość zaludnienia ok. 10 tys. osób na km kwadratowy.
Spis treści |
Nowy Jork założony został w 1614 przez Holendrów na wyspie Manhattan jako faktoria handlowa[1], w 1625 założono osiedle Nieuw Amsterdam (Nowy Amsterdam), główny port kolonii Nowe Niderlandy. Prawa miejskie Nowy Amsterdam zyskał w 1653. W 1664 wraz z kolonią został zdobyty przez Anglików i przemianowany na Nowy Jork. W roku 1673 Holendrzy odzyskali miasto, ale na mocy pokoju w Westminster 19 lutego 1674 oddali miasto Anglikom w zamian za uznanie holenderskich praw do Surinamu. W XVIII wieku podczas wojny o niepodległość USA (1775–83) brytyjskie wojska prowadziły okupacje miasta. W latach 1785–90 był siedzibą władz USA. W 1929 krach na giełdzie nowojorskiej zapoczątkował wielki światowy kryzys gospodarczy. 11 września 2001 przeprowadzono zamach terrorystyczny na World Trade Center, wskutek którego zginęło ok. 3000 ludzi, w tym 343 strażaków FDNY (Fire Department New York City lub Fire Department New York) i zniszczony został cały kompleks World Trade Center.
Nowy Jork jest największym pod względem liczby ludności miastem USA. Łączna liczba mieszkańców Nowego Jorku w 2005 r. wynosiła 8 213 839 (wzrost z 7,3 mln w 1990). Stanowi to ok. 40% populacji całego stanu Nowy Jork. Demografowie przewidują, że w 2030 miasto zamieszkiwać będzie 9,2–9,5 mln ludzi[2]. Gęstość zaludnienia jest bardzo wysoka i wynosi 10 194 osób/km² (25 846/km² na Manhattanie).
W mieście mówi się ponad 40 językami, a większość emigrantów pochodzi z Dominikany, Chin, Jamajki, Rosji, Włoch, Polski, Indii i Rumunii.
| Dane historyczne | ||
|---|---|---|
| Rok | Ludność | Zm., % |
| 1698 | 4937 | — |
| 1712 | 5840 | 18,3% |
| 1723 | 7248 | 24,1% |
| 1737 | 10664 | 47,1% |
| 1746 | 11717 | 9,9% |
| 1756 | 13046 | 11,3% |
| 1771 | 21863 | 67,6% |
| 1790 | 33131 | 51,5% |
| 1800 | 60515 | 82,7% |
| 1810 | 96373 | 59,3% |
| 1820 | 123706 | 28,4% |
| 1830 | 202589 | 63,8% |
| 1840 | 312710 | 54,4% |
| 1850 | 696490 | 122,7% |
| 1860 | 813669 | 16,8% |
| 1870 | 942292 | 15,8% |
| 1880 | 1206299 | 28% |
| 1890 | 1515301 | 25,6% |
| 1900 | 3437202 | 126,8% |
| 1910 | 4766883 | 38,7% |
| 1920 | 5620048 | 17,9% |
| 1930 | 6930446 | 23,3% |
| 1940 | 7454995 | 7,6% |
| 1950 | 7891957 | 5,9% |
| 1960 | 7781984 | -1,4% |
| 1970 | 7894862 | 1,5% |
| 1980 | 7071639 | -10,4% |
| 1990 | 7322564 | 3,5% |
| 2000 | 8008288 | 9,4% |
| 2007* | 8295029 | 3,6% |
| Od 1900 r. dane dotyczą łącznie wszystkich pięciu dzielnic Nowego Jorku. Źródła: 1698 — 1771[3], 1790 — 1990[4], *2007 szacunek[5] | ||
W Nowym Jorku można spotkać ludzi prawie z każdego zakątka świata. 35,9% mieszkańców urodziło się poza USA – 18,9% pochodzi z Ameryki Łacińskiej, 8,6% z Azji i 7% z Europy. Miasto jest także największym skupiskiem mieszkańców pochodzenia żydowskiego w USA (ok. 900 tys.) (gł. dzielnica Borough Park i Wiliamsburg). Duża liczba osób przyznaje się do pochodzenia włoskiego – 8,7%, irlandzkiego – 5,3%, polskiego – 4%.
Polonia skupia się w dzielnicy Greenpoint, w północnym Brooklynie a także Staten Island i dzielnicach Queensu – Ridgewood, Maspeth & Middle Village. W mieście wychodzi gazeta polskojęzyczna Nowy Dziennik.
Greenpoint na Brooklynie (nazywany Little Poland) w przewadze zamieszkany jest przez Polaków. W Nowym Jorku istnieje wiele polskich organizacji, m.in. (Fundacja Kościuszkowska, Polski Instytut Naukowy, Fundacja Paderewskiego, Instytut J. Piłsudskiego). Wydawane są polskie czasopisma, jest wiele galerii artystycznych, klub żeglarski a nawet polski teatr. W Nowym Jorku mieszka ok. 1,3 mln ludzi pochodzenia polskiego. Zajmują wiele ważnych stanowisk w administracji i przemyśle, odgrywają dużą rolę w nauce, kulturze i sztuce.
Miasto podzielone jest na 5 okręgów (tzw. Boroughs):
Nowy Jork jest często postrzegany jako miasto o wysokim stopniu przestępczości ze względu na jego przeszłość. W dzielnicach takich jak Morrisiana lub South Bronx padały rekordy przestępczości. Jednak w ostatnich latach Nowy Jork znalazł się w pierwszej dziesiątce najbezpieczniejszych miast w Stanach Zjednoczonych (według City Crime Rankings, 9 wydanie, 2003). Co więcej, miasto stało się bezpieczniejsze w ciągu ostatniego dziesięciolecia – dane FBI wskazują, że współczynnik morderstw w 2000 roku był najniższy od 1967 roku. Znaczna poprawa bezpieczeństwa nowojorczyków jest zasługą Williama Brattona, szefa NYPD (New York City Police Department – Policji Miasta Nowy Jork) w latach 1994–1996. Wprowadził on zasadę nazywaną (wg niego niesłusznie) "zerem tolerancji". Wysłał na ulice tysiące policjantów, aby ścigali wszystkich przestępców, nawet zwykłych gapowiczów w metrze.
Aktualnie burmistrzem Nowego Jorku jest Michael Bloomberg, który został wybrany na to stanowisko w 2001 r. z ramienia Republikanów. Bloomberg zyskał znaczącą pozycję jako ekspert giełdowy na Wall Street, gdzie zdobył ogromny majątek. Stanowisko burmistrza jest jego pierwszym krokiem w polityce.
Bloomberg był początkowo demokratą, ale przeszedł do Partii Republikańskiej, aby wystartować w wyborach na burmistrza. Uniknął tym samym dużej konkurencji, która była wśród Demokratów na to stanowisko. Bloomberg zajął stanowisko po Rudolphie Giulianim, który czynnie wspierał go w kampanii.
Rudolph Giuliani był bardzo kontrowersyjnym burmistrzem. Kandydował na senatora, ale został zmuszony do wycofania się z powodu leczenia (był chory na raka) i kontrowersji wokół romansu z Judith Nathan. Jego popularność wzrosła po zamachu na World Trade Center, kiedy stanowczo kierował sytuacją w mieście.
Rada miejska w Nowym Jorku liczy 51 członków. Przewodniczącymi rady byli kolejno:
W przeszłości miasto rozwijało się głównie dzięki dogodnemu położeniu nad oceanem jako jeden z najlepiej ukształtowanych naturalnie portów. Port rozwinął się szczególnie wraz z przekopaniem kanału Erie, który połączył miasto z Wielkimi Jeziorami co dało Nowemu Jorkowi wielką przewagę nad odwiecznymi konkurentami Bostonem i Filadelfią. Główne tereny portowe znajdują się na Manhattanie – South Street Seaport, Brooklynie – Red Hook i Staten Island – Howland Hook Marine Terminal. Mimo że głównym portem obecnie w tym rejonie stał się Port Newark – Elizabeth Marine w New Jersey, na północ od Staten Island, to usługi portowe stanowią nadal poważną pozycję w dochodach miasta.
Przemysł zaczął odgrywać poważną rolę w połowie XIX stulecia. Nowy Jork to byłe centrum branży odzieżowej, która chociaż już w dużo mniejszej skali istnieje nadal. Istniał tu także przemysł stalowy i maszynowy. 120 tys. miejsc pracy jest zapewniane przez fabryki i inne zakłady, gdy w połowie XX w. było to milion miejsc pracy a więc widać jak ogromne zmiany zaszły w gospodarce miasta. Nowy Jork był także pierwszym centrum przemysłu filmowego, aż do czasu gdy przeniósł się on do Hollywood w Kalifornii. Obecnie istnieje niewielka produkcja na potrzeby telewizji. Kręci się także trochę filmów, ale w porównaniu do wcześniejszych lat są to niewielkie ilości.
Największą rolę odgrywają usługi, zwłaszcza finansowe (Wall Street na Manhattanie jest jednym z centrów światowego biznesu). Nowy Jork to także ważny ośrodek handlu (m.in. sławna V Aleja na Manhattanie). Mieści się tu największy w USA dom towarowy – "Macy's". Na południowym Manhattanie (tzw. Downtown) w Greenwich Village znajdują się liczne księgarnie i sklepy muzyczne. Swoje siedziby mają tu: Altria Group, Time Warner, American International Group, Pfizer, Wesley Plumbing, Bristol-Myers Squibb, JetBlue, DC Comics, Estée Lauder, Sony Music Entertainment i wiele innych. Miasto ma również sławę stolicy mody, pracuje tu wielu projektantów a siedziby i przedstawicielstwa mają największe domy mody. Nowy Jork, to także centrum obróbki diamentów, nastawione na licznie tu mieszkające gwiazdy filmowe i inne sławne osoby. Duże wpływy dla miasta generuje turystyka, która po zamachach z 11 września nieco zamarła, ale w ostatnim okresie liczba turystów zaczyna się zwiększać.
Średnio miasto odwiedza 39 mln turystów w roku. Za główny cel wycieczki obierają takie miejsca jak: Empire State Building, Times Square, Radio City Music Hall, Statua Wolności, Ellis Island, Wall Street, siedzibę ONZ, Muzeum Historii Naturalnej, katedrę św. Patryka i most brooklyński. W Nowym Jorku znajduje się 113 km kw. terenów zielonych, w skład których wchodzi 1700 parków i placów zabaw. Najlepiej znany z nich jest Central Park, który jest głównym miejscem wypoczynku nowojorczyków, czemu nie należy się dziwić, bo jest on znakomicie utrzymany i czysty. Na uwagę zasługuje także niedawno utworzony Battery Park na południowym krańcu Manhattanu. Miasto posiada także 22 km plaż nadających się do kąpieli.
Każdego roku z okazji Święta Dziękczynienia jest organizowana parada, której przygląda się dziesiątki tysięcy widzów oraz miliony telewidzów. Natomiast Times Square jest miejscem hucznego obchodzenia Sylwestra przez wielu nowojorczyków, ze sławnym odliczaniem końca starego roku w postaci spadającej kuli.
Przed atakami z 11 września 2001 "World Trade Center" było ważną atrakcją turystyczną, jednak po zamachach przemysł turystyczny poważnie ucierpiał, a obecnie miejsce po WTC stało się symbolem i także miejscem odwiedzin dla Amerykanów przyjeżdżających tu z innych stanów.
Wielu turystów myśli o Nowym Jorku tylko w kategoriach Manhattanu, ale także w pozostałych dzielnicach istnieją miejsca godne odwiedzenia, szczególnie Coney Island na Brooklynie ze swoimi plażami i oceanarium.
System transportu w Nowym Jorku jest jednym z najbardziej złożonych w Stanach Zjednoczonych. W mieście znajduje się m.in. największa sieć metra na świecie, najdłuższy most wiszący w Ameryce Północnej (Most Verrazano-Narrows) oraz pierwszy na świecie tunel samochodowy wentylowany mechanicznie.
Spośród wszystkich nowojorczyków dojeżdżających do pracy 32% z nich używa w tym celu metra, 25% samochodu, 14% autobusu miejskiego, 8% pociągu lub szybkiej kolei, 8% chodzi pieszo, 6% używa służbowego samochodu, 1% bierze taksówkę, 0,4% rowerem i 0,4% przypływa promem. 54% nowojorskich gospodarstw domowych nie posiada samochodu, co zważywszy na fakt znacznej dominacji transportu samochodowego w wielu innych, dużych miastach USA, jest nadzwyczaj dziwne.
W 2000 r. w Nowym Jorku zatrudnionych było blisko 3,7 mln osób, z czego 56% pracowało na Manhattanie. 30% osób pracujących na Manhattanie dojeżdżało do pracy z samego Manhattanu, 17% z Queens, 16% z Brooklynu, 8% z Bronxu i 2,5% ze Staten Island. Kolejne 4,5% dojeżdżało z Hrabstwa Nassau, 4% z Hrabstwa Westchester, 2% z Hrabstwa Suffolk. 5% osób dojeżdżało z hrabstw Bergen oraz Hudson w stanie New Jersey.
Metro nowojorskie jest najdłuższą (1 056 km) siecią metra na świecie, czwartą pod względem rocznej ilości przewożonych pasażerów (1,4 mld pasażerów w 2005 r.) oraz drugą w USA pod względem wieku (najstarsza jest sieć w Bostonie).
Metro przewozi średnio 4,8 mln pasażerów w każdy dzień powszedni (dane z 2002 r.). Rekordowo dużą liczbą było 7,5 mln pasażerów przewiezionych w bliżej nieokreślonym dniu sierpnia 2005 r.
Metro nowojorskie jest jedną z trzech sieci metra na świecie pracujących 24 godziny na dobę. System składa się z 26 linii biegnących przez wszystkie dzielnice Nowego Jorku z wyjątkiem Staten Island, która jest obsługiwana przez Staten Island Railway. Cała sieć i system jest bardzo dobrze zautomatyzowany i zinformatyzowany. Pasażerowie chcąc zapłacić za przejazd używają karty MetroCard, która jest obsługiwana przez wszystkie publiczne środki transportu. W przyszłości planowane jest zastąpienie kart MetroCard kartami chipowymi.
Port Authority Trans-Hudson, sieć łącząca Manhattan z Jersey City, Hoboken, Harrison oraz Newark, składa się z 22,2 km torów oraz podobnie jak New York City Subway pracuje 24 godz./dobę. Składająca się z 4 linii sieć przewozi średnio 240 tys. pasażerów każdego, powszechnego dnia. W latach 1908–1962 należała do prywatnej korporacji, po czym została przejęta przez Port Authority of New York and New Jersey.
W Nowym Jorku jeździ około 13 tys. taksówek, z czego blisko 90% to Fordy Crown Victoria. To właśnie tu, w Nowym Jorku rozpoczęła się moda na malowanie taksówek na żółto, która z biegiem czasu rozprzestrzeniła się na inne amerykańskie miasta. Obecnie żółty kolor taksówek to nie efekt mody, lecz nowojorskiego prawa.
Większość taksówek należy do prywatnych korporacji, które są obsługiwane przez New York City Taxi and Limousine Commission. Zgodnie z decyzją, ogłoszoną przez burmistrza w maju 2007, do roku 2012 wszystkie taksówki mają zostać wyposażone w silniki hybrydowe.
Nowojorska sieć autobusowa składa się z ok. 5800 autobusów (szczególnie są dwuczłonowe), przewożących blisko 2,01 mln pasażerów każdego dnia na ponad 200 lokalnych trasach oraz na 30 trasach ekspresowych.
Każdy autobus oznaczony jest literą, oznaczającą dzielnicę w której kursuje (Brooklyn – B, Bronx – Bx, Manhattan – M, Queens – Q, Staten Island – S, Linie ekspresowe – x). Pomiędzy godziną 21:00 a 5:00 autobusy mogą zatrzymywać się "na żądanie".
Port Authority Bus Terminal, nowojorski międzystanowy dworzec autobusowy jest najbardziej ruchliwym w Stanach Zjednoczonych. Każdego dnia wyjeżdża z niej blisko 7,200 autobusów które przewożą ok. 200 000 pasażerów.
Nowojorskie lotniska należą do najbardziej ruchliwych w Stanach Zjednoczonych. Główne porty lotnicze w mieście to:
JFK obsługuje zarówno długodystansowe loty krajowe jak i loty międzynarodowe. Około 100 linii lotniczych z 50 państw obsługuje loty do tego portu. JFK, podobnie jak inne nowojorskie lotniska jest obsługiwany przez Port Authority of New York and New Jersey.
Newark, podobnie jak JFK obsługuje długodystansowe loty krajowe i loty międzynarodowe. Port znajduje się w Newark, około 19 kilometrów na zachód od Manhattanu.
LaGuardia jest najmniejszym lotniskiem w mieście, obsługującym jedynie krótkodystansowe loty krajowe (do 2400 km)
W 2005 r. nowojorskie lotniska obsłużyły ok. 100 mln pasażerów.
New York Harbor jest trzecim najbardziej ruchliwym portem w USA, w roku 2005 obsłużył ponad 5300 statków. W porcie znajdują się 4 terminale – 3 terminale towarowe i 1 pasażerski.
Staten Island Ferry, najbardziej ruchliwa sieć promów w Stanach Zjednoczonych, corocznie przewozi około 19 mln pasażerów pomiędzy Manhattanem a Staten Island. Promy kursują 24 godziny na dobę, 365 dni w roku, przewożąc blisko 65 tys. osób dziennie. W 1997 r. opłata za przewóz osób promem została zniesiona. Po zamachach z 11 września 2001 r. przewóz pojazdów jest niedostępny.
W Nowym Jorku grają takie drużyny jak:
W skład Nowego Jorku wchodzi Manhattan Island, Staten Island, zachodnia część Long Island, część lądu stałego (Bronx) i kilka mniejszych wysp w Zatoce Nowojorskiej (New York Harbor).
| Średnia temperatura i opady dla Nowego Jorku | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
| Średnie najwyższe temperatury [°C] | 3 | 4 | 10 | 16 | 22 | 27 | 29 | 29 | 24 | 18 | 12 | 6 | 17 |
| Średnie najniższe temperatury [°C] | -3 | -3 | 2 | 7 | 12 | 17 | 21 | 19 | 16 | 10 | 5 | -1 | 8 |
| Opady [mm] | 88.9 | 78.7 | 101.6 | 96.5 | 111.8 | 91.4 | 111.8 | 104.1 | 101.6 | 86.4 | 111.8 | 96.5 | 1186,2 |
| Źródło: Weatherbase[6] 31.01.2010 | |||||||||||||
Nowy Jork cechuje się wilgotnym, kontynentalnym klimatem. Miasto przylega do oceanu, w wyniku czego zmiany temperatury nie są tak znaczne jak wewnątrz lądu. Każdej zimy pada śnieg. W dawnych czasach Nowy Jork był głównym portem morskim w komunikacji morskiej między Stanami Zjednoczonymi i Europą, zanim komunikacja lotnicza przez Atlantyk nie rozpowszechniła się.
|
|||||||
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
